آزربایجان تورکجه سی بوگون و ساباح

یونس شاملی
آزربایجان تورکجه سی، گونئی ده، و بو دیلده تحصیل سیستمی اوزون زاماندا اولماماسی و بو دیلین همین دوورده هر طورلی آیری سئچگییه معروض قالماسی، دئمه ک اولور کی بوگون بو دیل اؤلوم حالیندادیر. فارس سؤزلرینین (کلمه لرینین) دیلده یئر آلماسی و دیل یالنیز شفاهی سویه ده ایستفاده اولونماسی اوچون چوخ گرگین (وخیم) حالدادیر. بونا گؤره دیلین ادبی و اوستون سویه یه قالدیرماسی، البته کی بو دیلین تحصیل سیسته مینه داخیل اولماسینا دایانیر. آزربایجان تورک ادبیاتی نین گئنیشله ندیریب و یا اونو درینله شدیرمک، او دیلی آنا تولو (ایستانبول) شیوه سینه چئوریمک دئمک دئیر. دیل حاقیندا درینله شمک خالقیمیزین گونئی آزربایجان دا تورک دیلی نین اینکیشاف ائدیلمه ضرورتلریندن خبروئریر. اگر سه آزربایجان تورکجه سی گونئی آزربایجان دا بیر آکادامیک سویه یه قالدیریلیرسا، دوغوردان دا آناتولی تورکجه سی ایله آزربایجان تورکجه سی آراسیندا، او قدر ده کی ظن ائدیلیر، مسافه یوخدور. فارسی دیلی ایله دری دیلی نین آراسی و یا سوئد دیلی ایله نوروئژ دیلی نین آراسی کیمی او قدر ده اوزاق دئیر. 


بیرده تورکیه ده ایشله نن دیل ایله آزربایجاندا ایشلنن دیلین، تاریخی باخیمدان دا بیر بیرینه چوخ یاخین دیرلار. آنا تولی (ایستانبول) تورکجه سی اوغوز تورکجه سینده دیر و آزربایجان ائلی لری ده اوغوز ائللرینه داخیل تورکلردن ساییلیرلار و بو خالقین دیلینین اساسی دا اوغوز تورکجه سی دیر. سونرالار تورک ائللرین دن بیر آیرسی، قیپچاق تورک لری آزربایجانا کؤچموشلر و آزربایجان دا، اوغوز لهجه سینه تاثیر بوراخیب و آزربایجانین تورکجه سی اوغوز و قیپچاق لهجه لرینین بیرلیگیندن اولوشموشدور. بو تاریخه باخارکن آزربایجان تورکجه سی ایله آناتول تورکجه سی بیری بیریندن ائله ده کی بعضا سویله نیر اوزاق دئیلدیر.

منجه بو آرادا بیر اؤنملی مسپله وار. اودا بو کی تورک دیلینین مکتوب و یا یازی شیوه سی تورکیه ده و آزربایجان دا بیر بیریندن چوخ اوزاق دوشمه مه لیدیرلر، سوئدجه ایله نوروئژجه کیمی و یا دری ایله فارسجا کیمی. بونلار بیر بیرین یاخشجا آنلایرلار و یاخشی جا بیر بیرنین کتابلارین دا اوخویاربیلیرلر. بو تجربه باخاراق، منجه بیزیم یازی دیلیمیز آنا تولی تورکجه سی نین یازی شیوه سی ایله چوخ مسافه سی اولمامالی دیر. بو ساحه ده بیر مثبت یؤنو، نمونه اولاراق، ایضاح ائتملی یم.  ساباح بیر کیتاب آزربایجاندا نشر اولاندا و تورکیه ده او کیتاب ساتیلیب، اوخونسا، آزربایجان تورکجه سینده یازیلان کیتابلار تورکیه ده ده ساتیلب و بو واسیطه ایله آزربایجان تورکجه سینده یازیلان کیتابلارین ساتیشی نین قالخماسی، و آزربایجان تورکجه سینده یازیچی لارینا کیفی شرایط یارانیب اونلارین گله جک ایشلرینین داها  پروفشنال اولماسینا کؤمک ائده بیلیر. بو ایسته یه قارشی ایستالین ین آزربایجان تورکجه سینده حرفلری کیریله چئویرمه سی ایدی. بو سیاست آزربایجان تورکجه سینده یارانان اثرلرین قاپیسین ترکیه یه باغلیردی و تورکیه نین اوخوجولارینادا آزربایجان یازارلارینین اثرلرینین اوخوماسینادا قاپیلار اؤرتولوردی. بو سیاست هم تورک خالقیلارینین بیر بیرینده آیری و اوزاق قالماسی و همده ادبی ساحه ده انکیشاف و گلیشمه سینه بیر جیددی انگل تؤره دیردی. ایران دا بو سیاست، تورک دیلینه قاداغان قویماقلا عمله گئچیر. آیری دئیش له ایران دا یاشایان تورکلر، اؤز دیللرینده ادبی اثر یاراتما شرایطین الدن وئرمیشلر و بیر باشاقا طرفدن تورکیه و قوزئی آزربایجاندا یارانان ادبی اثرلری هر ایکی طرفده اوخویا بیلمه یب و بو پروسس خالقیمیزین فارسلاشماسینا داها چوخ سرعت وئریبدیر.حال بو کی ایران دئولتی بوگون هم افغانیستانین و هم تاجیکستاندا درسلیک کیتابلارین چاپ ائدیلمه سین  اؤز عهده سینه آلیر و همان ایران افغانیستان و تاجیکستاندا فارس کولتورونون ایلرله مه سینه جیدیجه سرمایا یاتیردیر. ‍‍‍امما تورک خالقلاری بیر بیریندن ایری و اوزاق قالمالیدیرلر! آمما بیزیم خالق اؤز دیلینده یازیب- اوخوماغا قاداغان قویوب و بیزیم میللتی هر گون، گئچن گوندن آرتیق آسیلمه و اریتمه یه طرف آپاریر. بو شرایط ده بیزیم یازیچی و یا فعالاریمیز آزربایجان شیوه سی ایله آناتولی شیوه سین بیربیرینین قارشیسینا قویوب بو حاقدا موباحیثه ائتمه لری چوخ گولونج  و اوتانج وپریجی بیر ایش دیر. 


ز یا ‌ذ؟
آزربایجان تورکجه سی نین عرب کؤکنلی حرف لری ایله یازاندا "ز" حرفی ایله و یا "‌ذ" حرفی ایله یازیلماسی آیدین دیر. آرتوقرافی سمیناریندا که بیر نئچه ایل بوندان اول دوکتور جواد هئیت ین باشلیغی ایله قورولدو، بو سمیناردا آیدینلاشدی کی آزربایجان تورکجه سینده یالنیز بیر "ز" سسی وار و اودا "ز" حرفی ایله گؤستله ریلیر. بونا گؤره بیز آزربایجان سؤزونو عرب کؤکنلی الیف بادا "ز" حرفی ایله یازمالییق و اؤز کتبی ادبیاتی میزی  فارس ادبیاتیندا کی آزربایجان سؤزون "ذ" حرفی ایله یازارلار آیریتیر و تورک ادبیاتینین مستقل حرف لرقازانماسی و حاکیم دیلدن آرا آچماسی ایله سونوج لاندیرمالییق.  

20121025

Yunes.shameli@gmail.com

نگارش با مسئول سایت اخبار روز

یونس شاملی

در تاریخ 8 نوامبر مقاله ایی را (تقدم و تاخر در مبارزه برای دمکراسی و رهایی ملی) برای نشر در سایت اخبار روز ارسال کردم و در جهت ضرورت انتشار مقاله ارسالی ام (با مضمونی که ذیلا میخوانید) و با توجه به سابقه عدم نشر مقالات من  در این اواخر، توضیحاتی نسبتا انتقادی خطاب به مدیای فارسی زبان، ارسال کردم و چند ساعت بعد پاسخ کوتاهی در عدم نشر مقاله ارسالی ام، با منطقی که در این پاسخ کوتاه ایشان نهفته است، برایم فرستاده شد. من هم در پاسخ به این نامه کوتاه که در رد انتشار مطلب من نگاشته شده بود، نامه پایانی را برای آقای فواد تابان مسئول سایت "اخبار روز" نوشته و ارسال کردم.

 

اینک نوشته های مرا در این خصوص با آقای فواد تابان میتوانید بخوانید. با اینکه نامه ها به آقای تابان نوشته شده اند، اما مضمون آنها خطاب به عموم فعالین و آکتورهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی (احزاب، سازمانها و شخصیتهای سیاسی) و الخصوص به منسوبین مئدیای جامعه سیاسی فارس در ایران است. مقصود از این نامه ها دریدن پرده تزویر کسانی استکه خود را دمکرات، چپ، لیبرال ... مینامند است. تلاشم این استکه در این خلاصه نشان دهم که بی توجهی این آقایان به واقعیت ایران چند ملیتی میرود که هزینه های بسیار سنگین را به مردم این کشور تحمیل کند. هزینه هایی که امروز با اقداماتی رئال، حقوقی و دمکراتیک میتوان آن را بشدت کاهش . هزینه هایی که با تامل و عقب نشینی از مواضع استعماری مرکزگرایان مطمئنا کاهش می یابد و منافع تمام مردم و ملیتهای ایران را به درجهء بالایی تامین میکند.

اینک آن نامه ها:

سلام آقای تابان

باز هم خدمت شما  و سایت شما مقاله ایی را برای نشر میفرستم و باز هم شما را در نشر عقاید مفالف فکرتان در برابر یک چالش دیگر قرار میدهم. اتفاقا به یکی از دوستانم میگفتم که دمکراتهای جامعه سیاسی فارس در عرصه سایتهای اینترنتی با شدت و تندی غیرقابل تصوری در مقابل جنبش خلقهای غیرفارس عمل میکنند. نوعی اعلان جنگ نرم علیه ملیتهای غیرفارس در آن سایت ها به چشم میخورد. نتیجه این روند بسیار غم انگیز و حتی میتوان حدس زد که هولناک باشد. وقتی دمکراتهای یک جامعه چنین رفتار کنند، دیگر از بخش های غیر دمکرات آن چه انتظاری میتوان داشت؟ آیا این رفتار جز ظهور خشونت و وحشیت نتیجه دیگری میتواند داشته باشد؟ واقعا رهبران و فعالین سیاسی جامعه فارس در ایران چنین از ملیتهای غیرفارس نفرت داشته اند ؟ سانسور یک جنبش سیاسی وسیع و به عبارت بهتر سانسور چندین جنبش وسیع مردمی (متعلق به ملیتهای غیرفارس در ایران) چیزی جز خفه کردن و بی خبر گذاشتن مردم و در نتیجه رو در رو قرار دادن این خلقها در مقابل هم  نیست. در صورتیکه میشود و فرصت این است که کاری کرد. اسم این کاری را که شما امروز انجام میدهید اگر جنایت نباشد، مسلما میتوان آن را خیانت خواند. بد نیست که این مفاهیم به گوشتان بخورد. اندکی هم به حوادث یوگسلاوی بیاندیشید و رهبری سیاسی و رهبری مئدیای صربها در  شعله ورشدن جنگ در بالکان را بخاطر بیاورید. جنایت قبل از هر چیز در وجدان انسان رخ میدهد، آنوقت که انسانی به هر دلیل به ابزار سانسور بدل میشود، در جنایت شریک خواهد بود. لازم نیست که حتما سانسور را در سطح دولتی جستجو کنیم. نگه داشتن فکر مردم در جهل و عقب ماندگی و کتمان کردن واقعیتهای موجود در سطح یک سایت ایینترنتی (مثل سایت اخبار روز) نیز دقیقا همان تاثیر را بر روندهای زندگی مردم دارد.

 

این یک درد و دل دوستانه با شما بود. مقصود از این سطور وارد آوردن فشار به شما نبود، اما غرضم انگشت گذاشتن به یک ضرورت و نقش خود شما در  آن بود. فکر میکنم فرصت باقی است که بتوان از تکرار فاجعه یوگسلاوی در ایران جلوگیری کرد. گفتگو، پذیرش واقعیت ایران چند ملیتی، به رسمیت شناختن حقوق مستتر در منشور جهانی حقوق بشر و حتی در منشور ملل متحد میتواند آغاز یک پروسه رو به رشد باشد. چشم بستن به این فاکتها، شریک شدن در جرمی است که به این واسطه در ایران عملی میشود. اگر از امروز چاره ایی در این خصوص نشود، خاتمه عمر ننگین جمهوری اسلامی سرآغاز ناهنجار دیگری میتواند باشد.

 

خانم شادی صدر هم یکی از شماست، اما مسئولیت بیشتری در قبال انسان و تاریخ از خود بروز داد، رهبری سیاسی جامعه فارس ایران آنهم بخش چپ آن هنوز در خواب خرگوشی بسر میبرد.

 

ببخشید اگر به درازا کشید. اینها حرف دل من است، جدل سیاسی نیست. ضرورتهایی است که ممکن است در  این نزدیکها چشم همه مان را با خبرهای هنجار و یا ناهنجار خیره کند.

 

با تشکر قبلی

یونس شاملی

20121108

 

 

سلام آقای شاملی
سايت اخبار روز پر است از مطالب مخالف فکر من تعداد آن ها خيلی هم بيشتر از موافقان فکر من است.
بخش ملی اخبار روز هم به گواهی آرشيو آن شامل متنوع ترين نظراتی است که در اين مورد منتشر شده است. اما من قبلا هم برای شما نوشته ام اخبار روز برخی مرزها برای خود دارد. يکی از اين مرزها اين است که نمی خواهد ستم ملی را به مساله ی فارس و غيرفارس تبديل کند و متاسفانه همين يادداشت شما نيز و مقاله های اخيرتان تلاشی در اين جهت است. 
خوشبختانه سايت و وبلاگ و راديو و تلويزيون زياد است که نظرات شما را نشر می دهند. بنابر اين جای گله گذاری نيست. بگذاريد اخبار روز هم خط خود را داشته باشد..
پيروز باشيد

20121108

 

 

 باز هم سلام آقای تابان 

و تشکر که مرا بی پاسخ نگذاشتید. تشکرم از شما "سندرم استکهلم" را به خاطرم می آورد. علیه ملیونها انسان غیرفارس هشتاد سال است خیانت پیشه شده و یا جنایت علیه آنان ( در رفتار دولتهای حاکم شاه و شیخ) روا گشته، اما من به خاطر پاسخ منفی تان! برای نشر یک نوشته در سایت اینترنتی تان (اخبار روز) بایستی از شما تشکر هم بکنیم. به نظرم شما و شماها در جا انداختن "سندرم استکهلم" با سیاستهای دولتی همراهی میکنید. خیانت آنقدرها هم که تصورش را میکنید دور نیست. همین کارتان، یعنی سانسور  صدای ملیونها انسان غیرفارس و بی دفاع در آن کشور هیچ معنی دیگری جز همراهی کردن با جمهوری اسلامی در سرکوب آنها ندارد. چون او  گردنها را می برد و شما هم تا حد توانتان سعی میکنید این صدا به بیرون درز پیدا نکند. مگر من در مقاله ام چیزی غیر از این نوشته ام؟ سکوت ما در مقابل کتمان شما، واقعیتهای تلخ و گریه آور برآمده از رفتار شما را نفی نمیکند. 

 

چه دلیلی برای عدم نشر نوشته من آورده اید، شما نمیخواهید "مسئله ملی به مسئله فارس و غیرفارس تبدیل شود!" عجب! مگر غیر از این است؟ اصلا مسئله ملی ملیتهای غیرفارس مگر چیزی غیر از فارس و غیرفارس است. دولتی که از نظر اتنیکی تیپولوژی فارسی دارد و در ضدیت و دشمنی با غیرفارسها عمل میکند، چه مفهومی غیر این دارد؟ این سخن من هم دلیل بر نفی ماهیت استبدادی دولت حاکم علیه خلق فارس نیست. خیلی ها فریبکارانه سخنان ما را در ضدیت با خلق فارس منعکس میکنند. اما چنین نیست. مسئله ما تعمین حقوق برابر انسان در ایران است. بی حقوقی ملی ملیتهای غیرفارس در ایران که چیزی نزدیک به هفتاد درصد جمعیت ایران را تشکیل میدهند، نیز خود نابرابری انسان را در آن کشور افشا میکند. حقوق اتنیکی در منشور جهانی حقوق بشر و در منشور خود ملل متحد و حق تعیین سرنوشت آنها برای همگان روشن است. امروز شما (تازه به عنوان چپ!)،  انسانیت و حتی خود چپ اومانیست را در مقابل این موضع تان به شرمساری میکشانید. اسم خودتان را چپ میگذارید و رسالت چپ را در حرف نفی هر نوع بی عدالتی توضیح میدهید، اما به ایران که میرسد در صف نژادپرستان قرار میگیرید و در مقابل سرکوب وحشیانه نزدیک به هفتاد درصد جمعیت  بی دفاع سکوت پیشه میکنید و صدای ضعیف آنان را که نوشته هایی از سوی ملتهای مظلوم غیرفارس و اسیر درچنگ استعماری دولت حاکم است را در صفحه اینترنتی تان (اخبار روز) منعکس نمی کنید. و سیاست تاکنونی تان نیز چیزی در همین چارچوب بوده است و هر گاه یک مقاله از قلم های مظلوم این ملتها را در اخبار روز نشر داده اید، چند مقاله در ضدیت با آنها و برای خنثی کردن آنها و در توجیه استعمار داخلی در همان بخش سایت تان منعکس میکنید که مبادا آن مقالات به بیداری ملی خلقهای غیرفارس کمکی بکنند!

 

خیلی جالب نوشته اید که نمیخواهید مسئله ملی به مسئله فارس و غیرفارس تبدیل شود. میدانید این یعنی چه؟ یعنی سرپوش گذاشتن به واقعیت آلوده به خیانت و جنایت که در ایران امروز جریان دارد. اعدامهای دهه اخیر را نگاه کنید، همه بصورت فله ایی و از فعالین و مدافعین منتصب به خلقهای غیرفارس بوده اند. حتما میدانید که جمهوری اسلامی هم نمیخواهد سر این دیگ جنایت و نژادپرستی باز شود. آن توضیح مفصل من برای شما و برای نشر یک مقاله در اخبار روز، دقیقا به همین نکته تمرکز داشت. و جالب است که شما هم نمیخواهید  سردیگ جنایت و نژادپرستی در ایران باز شود.

 

 در این کارتان ابدا آرزو موفقیت برایتان نمیکنم. چون در نهاد و جوهره این سیاست  خیانت به خلقها و جنایت علیه آنان نهفته است. همین حالا و از سوی جمهوری اسلامی علیه آنان اعمال میشود و فکر میکنید کسانیکه این جنایت را کتمان میدارند شریک جرم محسوب نمیشوند؟ فکر میکنید ملیونها انسان غیرفارس بایستی منتظر شما بمانند که ببیند شما مسئله آنها را چگونه فرموله میکنید تا منافع فلان دولت استعماری خدشه دار نشود؟ این هم البته روش کاریست، اما روش کار انسانی و درستی نیست. 

 

کسی که وجدان داشته باشد نمیتواند  در مقابل خیانتی که اتفاق می افتد سکوت کند.  و هر کسی که مانع از نشر صدای مظلومیت خلقهای غیرفارس در ایران می شود، اگر خودش دستی در این جنایت نداشته باشد، اما شریک جرم که هست. تا دیر نشده از شادی صدر، از یک زن، زنی که در حرف برایش سینه چاک میکنید اما در عمل به حسابش نمی آورید، بیاموزید. صدای شادی صدر و صداهایی از آن نوع در جامعه فارس ایران وجود دارد، بعدها نمیتوانید بگویید که نمیدانستیم. سخنی که تحت لوای سیاست فداییان اکثریت و در همکاری با جمهوری اسلامی زدید. این بار صدا و فکر وجود دارد و برای شما گریزی از شنیدن آن نیست. منتظر به صلابه کشیده شدن ملیونها انسان نباشید.

 

این حرفها، واقعا سخنان خودآگاه و ناخودآگاه، اما خفه شده ملیونها انسان غیرفارس در ایران است،  چه فرقی میکند که از زبان چه کسی جاری میشود، از زبان هر کسی باشد حداقل از وقوع جنایت خبر میدهد . نمیتوان از جنایت باخبر بود و در مقابل آن سکوت کرد و یا این نوع صداها را به پشت پرده های تزویر و بی خبری راند.

 

اگر میشد تصویر رفتارتان را در شرایط کنونی در آینه ببینید، مطمئنم که خودتان را نمیشناختید.

 

بازهم به تاریختان می سپارم

یونس شاملی

20121109 

آیا چپ ترک (آذربایجان) میتواند با چپ فارس در ایران متحد شود؟

یونس شاملی

اخیرا آقای یدالله کنعانی مطلبی تحت عنوان"چپ، ملت و مسئله ملی" را در سایتهای اینترنتی منتشر کرده اند و در آن از اتحاد جنبش ملی آذربایجان و چپ ایران (چپ فارس) سخن به میان آورده اند. در عین حال آقای کنعانی در این نوشته نسبت به نقد من در خصوص ادبیات چپ سنتی (ادبیات چپ سنتی را باید از جنبش سیاسی آذربایجان طرد کرد) موضع گرفته اند. من ضمن نقد نظرات آقای کعنانی، نقاط گسست چپ فارس را با چپ ترک (آذربایجان) در ایران را مورد بررسی قرار داده ام و برای اتحاد چپ با جنبش های ملی دمکراتیک در ایران پیشنهاداتی را(برای ارزیابی صداقت چپ فارس در پایبندی به اصولی مورد باور آنهانهاآننن) در میان گذاشته ام. آقای کنعانی البته مباحث دیگری نامربوط به مسئله چپ را در این نوشته گنجانده ونسبت به اسم هویت ملی و زبان ملی خلق ما بطور عجولانه موضع گرفته اند.1

 

تفاوت در ادبیات چپ مدرن و چپ سنتی

من درباره مختصات ادبیات چپ سنتی در مقاله ایی که فوقا ذکرش رفت، نوشته ام که این تفکر بیشتر به نیروی دافعه تکیه دارد تا به قوه جاذبه، همه چیز را از دریچه توطئه مورد کنکاش قرار میدهد و عموما سطحی نگر و شعارگراست. ادبیات چپ سنتی اسیر پارانویاهای توطئه و از این زاویه  و در واکنش به آن عموما به تهمت، تخریب، تمسخر و تحقیر است. اما در مقابل آن ادبیات چپ مدرن بیشتر به قوه جاذبه ، مدرنیستم و دمکراتیسم تکیه دارد. چپ مدرن دمکراتیسم را ابزاری برای توطئه دستیافتن به سوسیالیسم تلقی نمیکند، بلکه به جوهره آن و اعمال اراده مردم در قدرت سیاسی باور دارد. برای چپ مدرن دمکراسی بدون سوسیالیسم قابل تحقق است، اما سوسیالیسم بدون دمکراسی غیرقابل تصور است. چپ مدرن در تضاد با چپ سنتی که حقوق بشر (وکنوانسیونهای الحاقی آن) را نفی میکند، آن را دستاورد تجارب تاریخی و جامعه جهانی تلقی میکند. ادبیات چپ مدرن بربنیاد مثبت نگری، استدلال و عقلانیت استوار است در صورتیکه ادبیات چپ سنتی بر منفی نگری، شعار و یافته های ایدئولوژیک تکیه دارد. یافته هایی که عموما پایه در تئوریهای دولتهای کمونیستی (شوروی سابق، چین، آلبانی، کوبا و...) دارد. و در همان جا عنوان کرده ام که جامعه ترک در آذربایجان جنوبی و ایران به تفکر چپ مدرن نیاز دارد و گفته ام که این نوع تفکر با لفاظی قابل تحقق نیست، بلکه به زمینی بودن، صمیمی و خلاق بودن احتیاج دارد. اینها تازه دروازه های ورود به دنیای مدرن امروز و فضای ذهنی و فکری آن است.

 

به نظرم  این گونه رفتارها از سوی هر کسی که بروز کند، چه در گذشته و چه حال، غیر دمکراتیک و مردود است. علم کردن شخصیت ها و دستاویز شدن به آنها اصل قضیه را تغییر نمیدهد. من در نوشته هایم با احترام به شخصیتهای جنبش سیاسی خلق مان، فکر آنها را بر اساس معیارهایی که در نوشته هایم بیان میکنم به نقد می کشم. این هم لازمه تعالی و دمکراتیسم در برخورد با افکار و اندیشه های متفاوت است.

 

از کدامین چپ سخن میگوییم؟

آقای کنعانی در نوشته خود از تاثیر جنبش چپ در طرح مسئله ملی در ایران سخن گفته اند. این درست که چپ نقش مهمی در برجسته کردم مسئله ملی و حق تعیین سرنوشت ملت ها در ایران باز کرده است. اما این نقش جنبش های ملی متعلق به ملتهای غیرفارس در ایران را وام دار چپ ها نمیکند. بلکه این نقش امروزین چپ  در گسترش و یا ممانعت از رشد این جنبش هاست که کارنامه چپ را در رابطه با مسئله ملی و جنبشهای رهایی بخش ملی روشن میسازد.

 

قبل از هر چیز بایستی روشن کنیم که از کدامین چپ سخن میگوییم؟ عموما در ایران از یک چپ سخن به میان می آید و آن را به غلط "چپ ایران" خوانده میشود. اما چپ ایران واقعا چیست؟  در ایران چپ جامعه فارس و یا چپ جامعه ترک (آذربایجان) یا چپ جامعه کرد و... را داریم. اما چپ ایران دیگر چه صیغه ایست؟ "چپ ایران"، درست مثل "ادبیات ایران" که در واقع "ادبیات فارسی" است، مثل "سینمای ایران" که در واقع "سینمای فارسی" است، مثل "دولت ایران" که "دولت فارسی" است، همان چپ فارس است. یک تفکیک بسیار جدی میان چپ متعلق به ملیتهای محکوم در ایران عمیقا به حق تعیین سرنوشت خلقها پایبند است. اما چپ فارس برای استمرار دولتمداری فارسی بر مناطق غیرفارسی و حفظ انقیاد دولت استعماری مرکز علیه سرزمین های مادری آنان از حقوق شناخته شده بین المللی "حق ملتها در تعیین سرنوشت خود" درز گرفته است و همسان گرایشات راست جامعه فارس با حقوق برابر ملی ملیتهای ساکن ایران در تعارض است. این یک اختلاف بسیار جدی است. ولذا استفاده از مفهوم "چپ ایران" عمیقا پوپولیستی و فریبکارانه است. چپ در ایران به جوامع ملی تاثیر دارد. همچنانکه چپ روس در مقایسه با چپ چین و آنهم در مقایسه با چپ آلبانی قابل تفکیک است، چپ فارس نیز با چپ ترک (آذربایجان) و یا چپ کرد و یا چپ بلوچ و عرب یکی نیست و قانون این همانی چیزی جز توجیه نظام استعماری حاکم بر ایران و مردم فریبی نمیتواند باشد. 

 

نکته مهم دیگر در شناسایی چپ فارس و چپ ترک صرفا تبار فعالین چپ در جامعه فارس و یا جامعه ترک نیست. بلکه مختصات فکری و تعلق خاطر به جنبش ملی دمکراتیک خلق ترک در آذربایجان است که جوهر ترکی چپ در آذربایجان را مشخص میکند. امروز بخش قابل توجهی از فعالین چپ فارس را (به دلیل خلاء وجود جریان چپ مستقل ترک) ترکهای آذربایجان تشکیل میدهند. اما مختصات فکری و تشکلیء این شخصیتها تعلقه آنان به چپ فارس را تثبیت میکند.

 

تاکید آقای کنعانی به مصوبات کنگرهء دوم اولین حزب کمونیست ایران(1306) برای نشان دادن نقش مثبت چپ ها غفلت از واقعیتهایی است که امروز در جریان است. در تاسیس حزب کمونیست ایران که آقای کنعانی روی آن انگشت گذاشته اند، هیچ شخصیت فارسی نقش نداشته است و همه بنیانگذارن این حزب بجز دو شخصیت ارمنی، همه ترک و آذربایجان  بوده اند و جعفر پیشه وری نیز یکی از این شخصیتهاست. در زمانیکه اغلب شخصیتهای تشکیل دهنده حزب کمونیست  ترک و آذربایجانی بوده اند، استفاده از پسوند ایران بسیار عجیب می نماید. روشن استکه انتخاب پسوند ایران، اگر آزادانه صورت گرفته باشد انتخابی بسیار خطاست. به نظر میرسد این پسوند به استراتژی دولت شوروی آن زمان و تاثیر سیاستهای آن در قبال ایران باز میگردد.  بنابراین می بینیم که حتی اگر چپ آن دوره بسیار تحت تاثیر سیاست های اتحاد شوروی سابق است، اما با این وجود میتوان آثار تفاوت را در میان چپ فارس با چپ ترک و حتی چپ های متعلق به دیگر ملیتهای در ایران مشاهده کرد. اگراصل حق تعیین سرنوشت ملتها، بخشا به تصمیم حزب کمونیست اتحاد شوروی سابق ربط داشت و بخشا به تاثیر از حزب توده در برنامه حزبی چپ آن دوره گنجانیده شده بود؛ امروز به تدریج از برنامه های حزبی آنان حذف میشود. در عین حال وجود اصل حق تعیین سرنوشت ملتها در برنامه حزبی هم چیزی را تغییر نمیدهد. روشهای دیگری وجود دارد که روشن میکند این احزاب واقعا به آن چیزی که در برنامه خود دارند پایبند هستند یا نه.

 

علارغم آنکه نوشته اید حزب توده از حکومت ملی در آذربایجان حمایت میکرد، حزب توده مخالف حکومت ملی آذربایجان بود و تمامی کارهایش بر مبنای تصمیمات برادر بزرگتر (اتحاد شوروی سابق) صورت میگرفت و تا آنجا که ممکن بود در پیشرفت کار فرقه دمکرات آذربایجان کارشکنی میکرد. حتی امروز هم، در مجموع، چپ فارس در ضدیت با اصل حق تعیین سرنوشت ملتها در ایران عمل میکنند. اما چپ ترک، چپ کرد، چپ عرب یا بلوچ در به حق ملتها در تعیین سرنوشت خود باور دارد و حتی به این باور عمل میکند. حزب کمونیست کارگری، یکی از گرایشان فکری در چپ فارس، حتی در برنامه حزبی خود اصلاحاتی را برای زبان فارسی و بصورت یک اصل در برنامه حزبی خود گنجانده است. کاری که راستگراترین احزاب جامعه فارس در برنامه حزبی شما چنین چیزهایی را درج نکرده اند. این ها را تنها برای یادآوری تفاوت بین چپ فارس (نه چپ ایران... چیزی بنام چپ ایران وجود ندارد و وجود نخواهد داشت) و چپ ترک در آذربایجان بود. لطفا در صدد نجات تمام چپ هم نباشد و هومانیسم را وارد فلسفه تمام چپ ها نکنید. همکاری حزب توده و اکثریت با رژیم آخوندی کجایش هومانیستی است؟ فجایعی که در اتحاد شوروی و اروپای شرقی رخ دادند کجایشان هومانیستی بود. اگر از شعار فاصله بگیریند به نظرم سنگین تر است.

 

 

تفاوت چپ فارس با چپ ترک (آذربایجان)

آقای یدالله کنعانی مینویسند:"امروز نیروهای چپ غیر از نیروهای چپ آذربایجان از جمله حزب توده ایران، فدائیان خلق(اکثریت) و شاخه های مختلف آن، همچنین راه کارگر و دیگر نیروهای چپ در برنامه خود مسئله ملی و حقوق ملی را گنجانده اند و در راه ایران فدرال مبارزه می کنند. لذا، بر تمام فعالین جنبش ملی آذربایجان واجب و ضروری است که راه تعامل را با این نیروهای انقلابی در پیش گرفته و در یک جبهه متحد برای دمکراسی گام بردارند. "

 

جدا از اینکه یک خوش باوری بسیار عجیبی در ذهنیت نویسنده محترم نسبت به چپ فارس وجود دارد، اما این نوع نگاه از زاویه "جنبش ملی دمکراتیک خلق ترک در آذربایجان جنوبی و ایران" دارای اشکالات ترمینولوژیک بسیار جدی است؛

 

شما "دمکراسی" را هدف "جنبش ملی آذربایجان" (مفهومی که خودتان در مقدمه نوشته تان از آن استفاده کرده اید) دانسته اید. این در حالیست که مبارزه برای دمکراسی از آن خلقها و یا ملتهایی است که صاحب دولت هستند و برای دمکراتیزه کرده دولت خود به مبارزه برای دمکراسی دست می یازند. در صورتیکه "جنبش ملی آذربایجان" یک جنبش رهایی بخش ملی در مقابل دولت استعماری و استبدادی حاکم (جمهوری اسلامی حاکم بر ایران) است. ملتی به  مبارزه "رهایی بخش ملی" روی می آورند که صاحب دولت ملی خود نیست. ملت ترک ساکن در آذربایجان جنوبی و ایران ملتی در انقیاد یک دولت استعماری است. این ملت چگونه میتواند برای دمکراسی مبارزه کند؟  

 

پیشنهاد شما (آگاهانه و یا ناآگاهانه) در خصوص اتحاد چپ ترک (آذربایجان) با چپ فارس (حزب توده، فداییان و راه کارگر) در واقع به معنی حفظ انقیاد استعماری  دولت فارسی بر سرزمین آذربایجان جنوبی است. به عبارت دیگر شما با این پیشنهاد به استمرار سیطره استعماری دولت حاکم در ایران بر مناطق ملی غیرفارس (آذربایجان، کردستان، بلوچستان، عربستان، ترکمن صحرا و...) صحه میگذارید. با این پیشنهاد روشن استکه شما از مفهوم "جنبش ملی آذربایجان" به مثابه یک جنبش رهایی بخش ملی درک درستی ندارید. این درک شما میتواند ریشه در عدم شناخت شما از ماهیت استعماری دولت (اتنیکی فارسی) در ایران داشته باشد.

 

اما آقای کنعانی در جایی از نوشتهءاش چنین مینویسد:

" بعد از انقلاب مشروطه برای ایجاد دولت متمرکز بیشتر در پی تشکیل دولت- ملت بودند. چنانکه می بینیم از دل این تئوری رژیم مونولیت (تک ملیتی) پهلوی بیرون آمد." (پایان نقل قول)

 

این بیان نشان از آن دارد که آقای کنعانی از ماهیت تک اتنیکی و فارسی دولت ایران آگاهی دارد. آقای کنعانی همچنین از سیاست آسیملاسیون این دولت علیه خلقهای غیرفارس از سویی و به زلالت نشاندن مناطق ملی خلقهای غیرفارس از نظر اقتصادی و فرهنگی نیک آگاه است.

 

 

اما با این آگاهی چگونه آقای کنعانی میتوانند؛

اولا، هدف جنبش رهایی بخش ملی در آذربایجان جنوبی و ایران را مبارزه برای دمکراسی دولتمداری فارسی تلقی کنند؟ این نوع درک از سیاست در ایران شبیه آن می ماند که به مردم هندوستان پیشنهاد کنیم که در حین سیطره استعماری انگلیس در هندوستان، مردم هند به همراه مردم انگلیس برای دمکراسی درهندوستان مبارزه کنند! مثل این می ماند که به مردم الجزایر بگوییم که به همراه مردم فرانسه برای تاسیس دمکراسی در الجزایر مبارزه کنند. من از استعمار خارجی مثال آوردم که برای شما دقیقا روشن باشد که ترویج و یا تبلیغ مبارزهء ملتهای اسیر (محکوم) برای دمکراسی ملت حاکم در واقع آب به آسیاب استعمار داخلی (ایران) ریختن است.

 

ساده تر بگویم، دولتمداری حاکم بر ایران از نظر تیپولوژی اتنیکی، چه زمان سلطنت پهلوی ها و چه در زمان جمهوری اسلامی، دولتمداری فارسی است. اما ماهیت حاکمیت هر دوی آنها استبدادی (سلطنتی و دینی)، استعماری و عقب مانده بوده است. مبارزه خلق فارس یک مبارزه دمکراتیک و برای دمکراتیزه کردن این حاکمیت (از طریق رفرم و یا انقلاب) است. اما خلقها و یا ملتهای غیرفارس، اللخصوص خلق ترک در آذربایجان جنوبی و ایران، صاحب دولتی نیستند که برای دمکراتیزه کردن آن به مبارزه دمکراتیک (دمکراسی) تکیه کند.

 

پیشنهاد آقای کنعانی برای اتحاد چپ فارس و چپ ترک (آذربایجان) جهت مبارزه برای دمکراسی نقض غرض است. چون تا زمانیکه چپ فارس و یا گرایشاتی از آن "حق ملتها در تعیین سرنوشت خویش" را باور ندارند و به تبع این حق تشکیل دولت ملی و ایالتی را برای ملیتهای غیرفارس و بویژه حق تاسیس دولت ملی در آذربایجان جنوبی را به رسمیت نمی شناسند، نمیتوان و نباید با آنان وارد اتحاد عمل شد. اتحاد با چپ فارس زمانی مقدور استکه چنین تغییری در برنامه حزبی گروههای چپ جامعه فارس صورت گیرد. در چنین شرایطی پیشنهاد آقای کنعانی و اتحاد سیاسی برای برکناری جمهوری اسلامی، پیشنهاد بسیار بجا و بسیار هم ضروری خواهد بود. بایستی روشن باشد که برنامه چنین اتحادی در برکناری جمهوری اسلامی، برای خلق فارس دمکراتیزه کردن ساختار دولت خود و برای ملیتهای غیرفارس تاسیس دولتهای خود در مناطق ملی آنهاست. البته بایستی یادآور شد که بخش مهمی از پروژه دمکراتیزه کردن دولت فارسی، به تاسیس دولتها ایالتی و یا ملی در مناطق غیرفارس ایران ارتباط مستقیم دارد.

 

اما من میدانم که چپ فارس (عموما) حداقل فعلا زیر بار چنین مطالبه حقوقی و انسانی خلقهای غیرفارس نخواهند رفت. اما آقای کنعانی و دوستان همفکر ایشان میتوانند حداقل یک مطالبه فرهنگی را از تشکل های چپی، که نامشان را برده اند، مطالبه کنند. اگر این مطالبه فرهنگی مورد پذیرش جریانات مذکور قرار گرفت، به گشودن درهای دیالوگ مبادرت کنند.

 

آقای کنعانی از احزاب چپ فارس (و حداقل همین احزابی که نامشان را برده اند) بخواهند که در بیانیه های اول مهرماه و گشایش مدارس در ایران (یعنی هر سال یکبار) رسمیت یافتن زبانهای غیرفارسی (ترکی آذربایجانی، کردی، بلوچی، عربی، ترکمنی و...) و وارد کردن این زبانها به نظام تحصیلی را از جمهوری اسلامی طلب کرده و بر اساس این مطالبه به ساختن افکار عمومی مردم ایران بپردازند. اگر شما توانستید این مطالبه فرهنگی را به برنامه های حزبی چپ فارس و حداقل به اعلامیه های اول ماه مهر آنان وارد کنید، قدم بسیار بزرگی در این رابطه برداشته اید. آنگاه این میتواند مناسبات چپ فارس و ترک (آذربایجان) را حداقل برای یک دیالوگ فراهم آورد. حالا این گوی و این میدان برای آقای کنعانی و دوستان همفکرشان که  چپ فارس یا بخشی از آن را را مستعد همکاری و اتحاد میدانند.

 

در نهایت توصیه بسیار زیبای شما را در نوشته تان تقدیر میکنم که عنوان کرده اید: " امروز در جنبش ملی آذربایجان تعامل و تحمل یکدیگر شرط اساسی برای غلبه بر افتراق و تشدت می باشد. آنهائیکه تحمل چنین رفتاری را ندارند، آگاهانه و یا نا آگاهانه آب به آسیاب دشمن می ریزند." (پایان نقل قول)

 

من یک توصیه را نیز به این توصیه بسیار خوب شما می افزایم و آن اینکه؛ اختلافات فکری در میان فعالین جنبش ملی دمکراتیک خلق ترک در آذربایجان جنوبی و ایران  را با نقد مستدل و دمکراتیک پاسخ بدهیم و از توهین، تحقیر و تخریب شخصیت ها در نقد و نوشته هایمان پرهیز کنیم.

Yunes.shameli@gmail.com

20121118

 

پانوشت ها:

1. آزربایجان؛ تورکلرین وطن دیر یوخسا آزربایجانلی لارین؟ یونس شاملی

http://www.achiq.org/yazi%203/yunis%20azerbaycan.htm

 

منبع:

چپ، ملت و مسئله ملی -  یدالله کنعانی (نمینلی)

http://www.azer-online.com/azer/?p=17391

RSS 2.0